Nazwa projektu i wystawy odnosi się do jednego z największych zagrożeń, które często w podziemnych korytarzach doprowadzało do tragedii – wybuchu pyłów i gazów. “Wybuch pyłu” do dziś jest sformułowaniem niosącym ogromny ładunek emocjonalny. Jednak w ujęciu artystycznym, po latach bez wydobycia, za to z setkami opowieści dawnych pracowników Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego – wybuch pyłu może być ciekawą alegorią, symbolem zdecydowanego działania, w tym i przypadku w przełożeniu na artystyczne środki wyrazu. W tym na portrety łączące element wywiadu – życia i twarzy tym życiem naznaczonej (rysy), co jest szczególnie widoczne w materiale szkoleniowym.
Wystawa prac projektowych jest eksperymentem artystycznym, w którym nic nie jest oczywiste. Łączy reportaż, wywiad, słowo ze sztuką – wspomnienia seniorów i artystyczne działania młodych ludzi, odwołujących się do dziedzictwa górniczego. Prace wykonane zostały różnymi technikami. Uczestnicy sięgali w swych przekładach do korzeni, to lokalnych tradycji górniczych, spuścizny. Pomagała w tym integracja międzypokoleniowa i możliwość współpracy z odnoszącymi sukcesy, znanymi artystami – wykładowcami i specjalistami.
Autorami prac prezentowanej stacjonarnej wystawy zbiorowej są uczniowie wałbrzyskich szkół średnich, studenci Akademii Nauk Stosowanych w Wałbrzychu oraz przedstawiciele młodego pokolenia zainteresowani sztuką. Zaprezentowano 4 szklane płytki stworzone przez uczestników w oryginale. Część prac została wykonana jako instalacja artystyczna. Odrębną grupę stanowią materiały szkoleniowe – cykl pokazowych portretów górników, wykonany XIX w. techniką mokrego kolodionu w ramach zajęć przez Pawła Sokołowskiego przy asyście warsztatowiczów. Na wystawie znalazły się też kolaże oraz formy malarskie: niekonwencjonalne abstrakcje inspirowane cyklem prac Rafała Bujnowskiego, czy graficzne – w tym ujęte w ramy całopostaciowych odwzorowań uczestników. Do prac dołączono cytaty i parafrazy lub same hasła, które wpłynęły na kształt i formę dzieł, pozwoliły na ich stworzenie.
W wersji stacjonarnej wystawę można było podziwiać gościnnie w Galerii Sztuki BWA Wałbrzych na terenie Starej Kopalni od 5 grudnia 2024 r. do 12 stycznia 2025 r.
Warsztaty artystyczne prowadzili:
Anna Kutera – absolwentka ASP we Wrocławiu (Wydział Malarstwa i Rzeźby, 1977), Artystka multimedialna, w zakres jej działań wpisane jest malarstwo, rysunek, fotografia, film, instalacje przestrzenne i performance. Jej opracowania teoretyczne i tematyka kontekstu społecznego prac, były inspiracją do sformułowania Sztuki Kontekstualnej przez Jana Świdzińskiego i rozszerzenia tej idei na aktywność międzynarodową artystów. Zrealizowała ponad 60 wystaw indywidualnych, i bardzo wiele wystaw zbiorowych w kraju i za granicą. Prace w zbiorach licznych muzeów w kraju i za granicą (Brazylia, Francja, Dania i inne). Współorganizowała działalność Międzynarodowej Galerii Sztuki Najnowszej (prywatnej) i Galerii Sztuki Najnowszej w Klubie Studenckim „Pałacyk” we Wrocławiu (1973–1981). W latach 1980-83 – była kierownikiem artystycznym Salonu Sztuki Najnowszej (ul. Jatki). Członek ZPAP ZO Wrocławskiego (2004 – 2009 wiceprezes, od 2023 sekretarz Zarządu).
Jagoda Stączek (Blueberrythinks) – wałbrzyszanka, absolwentka ASP w Krakowie, zajmująca się plakatem, głównie kolażem, ilustracją prasową, grafiką, rysunkiem, amatorsko fotografią analogową. Jej prace pojawiły się m.in. w kwartalniku Newsweek, Psychologia, magazynie KMAG, KUKBUK, Pismo.Magazyn Opinii, Wysokie Obcasy, Wysokie Obcasy Extra oraz na ścianach krakowskiego Hotelu Puro. Graficzka młodego pokolenia, której prace znane są szerokiej publiczności.
Monika Tobiańska – Porc (Nika Porc) – absolwentka ASP w Katowicach, malarka, artystka wizualna, edukatorka, od 2015 prowadzi własną pracownię Malarstwa, Rysunku i Ceramiki Kryklok z siedzibą w Bytomiu, autorka wystaw indywidualnych, uczestniczka wystaw zbiorowych.
Paweł Sokołowski – absolwent ASP w Poznaniu (fotograf), artysta wizualny, zajmuje się fotografią dokumentalną, kreacyjną i portretową. Tworzy w technikach klasycznych i dawnych. W latach 2006 – 2012 prowadził prace nad autorskim projektem „Ludzie Czarnego Złota”, opisującym zmiany społeczno – kulturowe, po likwidacji Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego. Edukator, współpomysłodawca kolektywu StreetCollodionArt, działającego od 2012 r., który zajmuje się obrazowaniem metodą ambrotypii w przestrzeni publicznej i jest zaliczany do „Nowej awangardy” posługującej się dawnymi technikami w fotografii (m.in. wystawa „7 objets d’Afrique 7 artistes photographes” w paryskiej Galerie Bernard Dulon). Jego prace znajdują się w kolekcjach: Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum Historycznego w Lubinie, Galerii Sztuki Współczesnej „Zachęta” we Wrocławiu oraz w zbiorach prywatnych.
Warsztaty reportażowe prowadził Zbigniew Rokita.
Autorzy prac zaprezentowanych na wystawie:
Adrian Bartkowiak, Oliwia Bednarska, Mateusz Brejnak, Julianna Buszkiewicz, Mateusz Golmento, Mateusz Gołacki, Anna Gorczyńska, Wiktoria Jeske, Weronika Konieczna, Agata Ligęcka, Maria Łękawska, Nina Tarnowska, Ivanna Tkachuk, Antonina Wesołowska.
Wywiadów udzielili/ do zdjęć pozowali dawni górnicy i pracownicy sektora górniczego:
Kazimierz Chrapek, Józef Jonek, Zbyszek Jóźwiakowski, Daniel Klamecki, Kazimierz Kmak, Czesław Makowski, Marian Myjak, Waldemar Pawełczyk, Stanisław Paluch, Andrzej Partyka, Jan Rochowiak, Zenon Rudziński, Marian Soter, Eugeniusz Staszewski, Marek Szymański, Andrzej Winnicki, Stanisław Zubalski.
koordynatorka projektu: Wioletta Wrona – Gaj, kierownik Muzeum Przemysłu i Techniki w Starej Kopalni w Wałbrzychu
